Η κίνηση του Ιράν που αιφνιδίασε την Ουάσιγκτον και απειλεί την παγκόσμια ενέργεια

Η κυβέρνηση Τραμπ είχε προετοιμαστεί για μια σειρά πιθανών ιρανικών αντιδράσεων: πυραυλικά πλήγματα, κυβερνοεπιθέσεις και επιθέσεις μέσω συμμαχικών ένοπλων ομάδων στην περιοχή. Αυτό που δεν υπολόγισε ήταν ότι το Ιράν θα επέλεγε να «οπλοποιήσει» το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου: τα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN που βασίζεται σε εσωτερικές συζητήσεις στην Ουάσιγκτον, ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν υποτιμήσει την πιθανότητα η Τεχεράνη να πλήξει τη ναυσιπλοΐα και τη ροή ενέργειας στο στενό. Η εκτίμηση ήταν ότι το Ιράν δεν θα ρίσκαρε μια ενέργεια που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και να πλήξει και τις δικές του εξαγωγές. Η εκτίμηση αυτή κατέρρευσε μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας της 28ης Φεβρουαρίου.

Από τα Στενά του Ορμούζ, τον στενό θαλάσσιο διάδρομο ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Πρόκειται για σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης και περίπου το 27% του θαλάσσιου εμπορίου αργού πετρελαίου. Με άλλα λόγια, πρόκειται για την κεντρική αρτηρία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Η Ουάσιγκτον θεωρούσε ότι η Τεχεράνη δεν θα διακινδύνευε να τη διακόψει. Το Ιράν έκανε ακριβώς αυτό.

Ο κακός υπολογισμός της Ουάσιγκτον, η κατάρρευση της ναυσιπλοΐας και το σοκ στις αγορές

Μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της σύγκρουσης, η κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων κατέρρευσε, οι ασφαλιστικές αγορές πάγωσαν και η εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ μειώθηκε δραματικά, καθώς πλοία δέχονταν επιθέσεις, άλλαζαν πορεία ή αρνούνταν να εισέλθουν στην περιοχή. Το αποτέλεσμα ήταν η μεγαλύτερη διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου στη σύγχρονη ιστορία των αγορών.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έχουν ουσιαστικά αφαιρεθεί από την παγκόσμια αγορά, με την τιμή του Brent να ξεπερνά εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι και με τους αναλυτές να προειδοποιούν για ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις αν η κρίση συνεχιστεί. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η ναυτιλιακή κίνηση στο στενό μειώθηκε έως και κατά 80% στα πρώτα στάδια της σύγκρουσης, αφήνοντας δεκάδες πλοία ακινητοποιημένα και προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στις εμπορικές ροές του Κόλπου.

Η Τεχεράνη δεν «τσίμπησε» στην μπλόφα της Ουάσιγκτον

Η λογική πίσω από αυτή την εσφαλμένη εκτίμηση είναι αποκαλυπτική. Στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης κυριαρχούσε η άποψη ότι η εξάρτηση του ίδιου του Ιράν από τη συγκεκριμένη θαλάσσια διαδρομή για τις εξαγωγές του θα λειτουργούσε αποτρεπτικά. Ωστόσο, όταν η σύγκρουση πήρε υπαρξιακές διαστάσεις, μετά τα πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές υποδομές και ηγετικά στελέχη, η Τεχεράνη φαίνεται να στράφηκε σε μια διαφορετική στρατηγική: τον λεγόμενο «πόλεμο των θαλάσσιων στενών».

Αντί να επιχειρήσει να αντιμετωπίσει άμεσα τις Ηνωμένες Πολιτείες, στόχευσε το ίδιο το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η γεωγραφία των Στενών του Ορμούζ καθιστά αυτή τη στρατηγική εξαιρετικά αποτελεσματική. Το πέρασμα έχει πλάτος μόλις 33 χιλιόμετρα, ενώ οι εμπορικές θαλάσσιες λωρίδες περιορίζονται σε στενούς διαδρόμους λίγων χιλιομέτρων προς κάθε κατεύθυνση. Ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις, με νάρκες, drones, αντιπλοϊκούς πυραύλους ή ταχύπλοα σκάφη, μπορούν να παραλύσουν την κυκλοφορία.

Το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει μόνιμα τα Στενά. Αρκεί να τα καταστήσει μη ασφαλίσιμα για τη διεθνή ναυτιλία. Οι συνέπειες μάλιστα ξεπερνούν το πετρέλαιο. Περίπου το 20% των παγκόσμιων φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και σημαντικό ποσοστό εξαγωγών λιπασμάτων και πετροχημικών, διέρχονται επίσης από το ίδιο σημείο. Έτσι, η διακοπή επηρεάζει όχι μόνο τις ενεργειακές αγορές, αλλά και την ηλεκτροπαραγωγή, τη γεωργία και τις βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού σε Ασία και Ευρώπη.

Σχεδόν το 90% του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνεται τελικά προς ασιατικές οικονομίες, κυρίως την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Αυτό μετατρέπει το στενό όχι απλώς σε μια εστία έντασης στη Μέση Ανατολή, αλλά σε κεντρικό σημείο πίεσης για ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα του Ινδο-Ειρηνικού.

Οι περιορισμένες στρατιωτικές επιλογές για τις ΗΠΑ σήμερα

Την ίδια στιγμή, οι στρατιωτικές επιλογές της Ουάσιγκτον παραμένουν περιορισμένες. Το αμερικανικό ναυτικό μπορεί να συνοδεύσει μεμονωμένα πλοία, όμως η πλήρης αποκατάσταση μιας θαλάσσιας οδού που εξυπηρετούσε πάνω από εκατό διελεύσεις δεξαμενόπλοιων την ημέρα απαιτεί εξουδετέρωση ναρκών, drones, παράκτιων πυραυλικών συστημάτων και ταχύπλοων επιθετικών σκαφών κατά μήκος εκατοντάδων χιλιομέτρων ιρανικής ακτογραμμής.

Δεν πρόκειται απλώς για αποστολή συνοδείας. Πρόκειται για έναν περιφερειακό ναυτικό πόλεμο. Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδίαζε έναν σύντομο πόλεμο εναντίον της στρατιωτικής υποδομής του Ιράν. Αντί γι’ αυτό, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σύγκρουση γύρω από το σημαντικότερο θαλάσσιο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη.